Prof. dr hab. Marta Osypińska – pierwsza kobieta z tytułem profesora archeologii na Uniwersytecie Wrocławskim oraz w polskiej archeologii Afryki – jest archeozoologiem, specjalizującą się w badaniach relacji człowiek–zwierzę w pradziejach i średniowieczu Afryki. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Pracowała w instytucjach muzealnych, a następnie w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN, gdzie uzyskała stopień doktora (2009), habilitację (2018) oraz tytuł profesora IAE PAN (2019).

Od 2022 roku jest związana z Uniwersytetem Wrocławskim, gdzie od 2024 roku pełniła funkcję profesora UWr, uzyskując w 2025 tytuł profesora. Autorka ponad stu dwudziestu publikacji naukowych o zasięgu międzynarodowym (min. PNAS, Nature, Science, Antiquity), oraz czterech monografii wydanych w Polsce (dwie) oraz w prestiżowych wydawnictwach europejskich. Kierowniczka pięciu międzynarodowych projektów badawczych finansowanych przez NCN. Jej badania obejmują Afrykę Północno-Wschodnią i Wschodnią: Egipt, Sudan, Czad, Senegal, a ostatnio Tanzanię. Uczestniczka kilkudziesięciu polskich misji archeologicznych w Afryce. Inicjatorka polskich badań archeozoologicznych w Sudanie i Egipcie oraz polskich badań archeologicznych w Tanzanii.

Najważniejsze osiągnięcia i kierunki badań

Prof. Marta Osypińska zainicjowała w Polsce nowoczesne badania archeozoologiczne w Afryce, włączając tę dziedzinę w główny nurt badań nad cywilizacjami Doliny Nilu. Kierowała projektami finansowanymi przez NCN, które doprowadziły do pogłębienia wiedzy o genezie afrykańskiego pasterstwa. Odkrywczyni globalnego, południowego zasięgu tura, dowodów na domestykację bydła w Afryce oraz transkontynentalnych kontaktów obejmujących migracje i handel zwierzętami w starożytności i średniowieczu.

Jej odkrycia w portowym mieście Berenike (Egipt) – nekropolia zwierząt towarzyszących z I–II w. n.e. – odbiły się szerokim echem w światowych mediach i dyskursie naukowym otwierając nowoczesne pola dyskursu o relacjach człowiek-zwierzę w antyku. W 2024 roku rozpoczęła projekt „Matecznik Serengeti”, inicjując polskie badania w Tanzanii i tworząc pierwszą mapę archeologiczną tego regionu. Jako archeozoolog współpracuje z naukowcami pracującymi w Europie, Afryce i Azji, prowadząc interdyscyplinarne badania łączące archeologię, nauki społeczne, przyrodnicze, medyczne i humanistyczne w badaniu wspólnej historii ludzi i zwierząt. Zaangażowana w popularyzację nauki na polu międzynarodowym (publikacje w ważnych mediach w USA, Europie, UK, Azji i Afryce, min, w Science, Smithsonian Magazine, USA Today, National Geographic, Le Figaro, Times etc.), oraz w Polsce, gdzie aktywie brała udział i kilkudziesięciu audycjach radiowych i telewizyjnych. Laureatka nagrody czasopisma „Archeolgia Żywa” w ogólnopolski głosowaniu w kategorii „Odkrycie Roku 2024”.